Bugün insanlara “Nasılsın?” diye sorsak, kaçından gerçekten iyi bir cevap alabiliriz?

Belki çoğu gülümseyerek “İyiyim” diyecek. Ama o gülümsemenin arkasında ödenmesi gereken faturalar, bitmeyen borçlar, mutfak masrafları, iş bulma telaşı ve yarına dair kaygılar olabilir. Çünkü artık birçok insan için hayat, yalnızca yaşamak değil, bir şekilde ayakta kalabilmek mücadelesine dönüşmüş durumda.

Pazara çıkan vatandaş, filesini doldurmadan önce fiyatlara bakıyor. Markete giren anne, çocuğunun istediği her şeyi alamamanın üzüntüsünü yaşıyor. Emekli, yıllarca çalıştıktan sonra dinlenmesi gereken yaşta geçim hesabı yapıyor. Gençler ise eğitimlerini tamamladıkları hâlde iş bulabilmek, kendi ayakları üzerinde durabilmek ve geleceklerini kurabilmek için uğraşıyor.

Eskiden insanlar bir ev sahibi olmanın, çocuklarını okutmanın, bir kenara para koymanın hayalini kurardı. Bugün birçok kişi için ay sonunu borçlanmadan getirmek bile büyük bir başarı hâline geldi.

Ekonomik sıkıntı yalnızca cüzdanı değil, insanın ruhunu da yoruyor.

Sürekli hesap yapmak, her harcamayı düşünmek, beklenmedik bir masraf çıktığında ne yapacağını bilememek insanı zamanla tüketiyor. İnsan bazen parasızlıktan değil, parasızlığın getirdiği çaresizlik hissinden yoruluyor. Bir isteğini ertelemek, çocuğunun ihtiyacını karşılayamamak ya da bir arkadaşının davetini maddi nedenlerle geri çevirmek, dışarıdan küçük görünen ama insanın içinde büyüyen yaralar açabiliyor.

Bu yük aile ilişkilerine de yansıyor. Geçim derdi yüzünden evlerde tartışmalar artabiliyor, insanların birbirine karşı sabrı azalabiliyor. Bazen eşler birbirini anlamakta zorlanıyor, bazen çocuklar büyüklerin kaygılarını hissederek büyüyor. Oysa sorun her zaman sevgisizlik değil; çoğu zaman hayatın omuzlara yüklediği ağır sorumluluklar.

İşsizlik de bu tablonun en acı taraflarından biri. İş bulamayan bir insan yalnızca gelirinden mahrum kalmıyor. Kendine olan güveni sarsılabiliyor, toplumdan uzaklaşabiliyor ve kendisini yetersiz hissetmeye başlayabiliyor. Özellikle gençlerin emeklerinin karşılığını alamadıklarını düşünmeleri, gelecek umutlarını zayıflatabiliyor. Bir ülkenin gençleri geleceğe güvenle bakamıyorsa burada üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir mesele var demektir.

Pahalılık ise hayatın en temel ihtiyaçlarını bile bir hesap kitap meselesine dönüştürüyor. İnsanlar artık sadece ne almak istediklerini değil, neyi almaktan vazgeçmek zorunda olduklarını da düşünüyor. Etin, sütün, meyvenin, sebzenin hesabı yapılırken sosyal hayata, kültürel etkinliklere ve kişisel ihtiyaçlara ayrılan pay da giderek daralabiliyor.

Bir kahve içmek, ailesiyle dışarıda yemek yemek, çocuğuyla küçük bir geziye çıkmak bile bazı insanlar için lüks hâline gelebiliyor. Böylece ekonomik sıkıntı, insanları yalnızca maddi açıdan değil, sosyal açıdan da birbirinden uzaklaştırıyor.

Üstelik geçim sıkıntısı yaşayan herkes bunu açıkça dile getiremiyor. Kimi gururundan susuyor, kimi çevresine belli etmemeye çalışıyor, kimi de her şey yolundaymış gibi davranıyor. Oysa kapalı kapıların ardında kaç kişinin uykusu kaçıyor, kaç kişi sabaha hangi borcu ödeyeceğini düşünerek giriyor, bunu bilemiyoruz.

İşte bu yüzden birbirimize karşı daha anlayışlı olmak zorundayız. Bir insanın neden eskisi kadar neşeli olmadığını, neden davetlere katılmadığını ya da neden içine kapandığını bilmeden onu yargılamamalıyız. Herkesin taşıdığı yük görünmüyor.

Elbette ekonomik sorunların çözümü yalnızca dayanışmayla mümkün değil. Üretimi güçlendiren, istihdamı artıran, emeğin karşılığını koruyan ve insanların temel ihtiyaçlara erişimini kolaylaştıran politikalar gerekiyor. İnsanların çalışarak geçinebileceği, gençlerin gelecek kaygısının azaldığı, emeklilerin insanca yaşayabildiği bir düzen, toplumun huzuru açısından büyük önem taşıyor.

Çünkü ekonomi dediğimiz şey yalnızca rakamlardan, tablolardan ve istatistiklerden ibaret değil. Ekonomi, bir annenin çocuğuna gönül rahatlığıyla yemek hazırlayabilmesidir. Bir gencin yarınını korkuyla değil umutla planlayabilmesidir. Bir emeklinin pazar alışverişinden sonra cebinde kalan parayı düşünmeden evine dönebilmesidir. Bir insanın emeğiyle kazandığı paranın kendisine insanca bir yaşam sunabilmesidir.

Bugün en çok ihtiyacımız olan şeylerden biri de umudu korumak. Ancak umut, insanlara yalnızca sabretmelerini söylemekle büyümez. Umudun karşılık bulması için adalet, fırsat eşitliği, güven ve gerçekçi çözümler gerekir.

Unutmamalıyız ki ekonomik krizler yalnızca bütçeleri etkilemez; insanların hayallerini, ilişkilerini, ruh hâllerini ve toplumsal bağlarını da etkiler. Bir toplumun gerçek gücü, zor zamanlarda insanlarının ne kadar dayanışma içinde olduğuyla da ölçülür.

Dileğimiz, insanların yalnızca hayatta kalmaya çalışmadığı, hayatın tadını da çıkarabildiği günlere kavuşmak.

Çünkü kimse lüks bir yaşam istemek zorunda değil. Bazen insanın tek isteği, çalıştığının karşılığını almak, evinin ihtiyaçlarını karşılamak ve başını yastığa koyduğunda yarını düşünerek korkmamaktır.

İnsanca yaşamak bir ayrıcalık değil, herkesin hakkıdır.